NQK@subits hdvnbits.org
Trước tiên tổ tiên ta đi thẳng trên hai chân sau
sau đó tìm ăn xác thú và biết làm công cụ-
Họ biết cùng nhau lao động như một gia đình
Giờ là bước cuối cùng họ sẽ đi để trở thành chúng ta
Miền nam nước Anh gần nửa triệu năm trước
Ba anh em - thợ săn đang sắp hạ con mồi
... đây là thời điểm quyết định trong câu chuyện về bạn và tôi
Tôi đang du hành ngược thời gian-
Khoa học giúp ta có thể xây dựng bức tranh về quá khứ
làm sống dậy tổ tiên đã khuất
Ta hãy cùng đi suốt câu chuyện về con người
Nguyễn Quốc Khánh dịch phụ đề
Những người này là heidelbergensis
con mồi là con tuần lộc khổng lồ loài Megaloceros
Nó bị thương, không thoát được, mấy anh em tỏa ra vây lấy nó
Bộ sừng 3 mét của nó là vũ khí rất nguy hiểm
Người em út sẽ ra đòn quyết định
Một cú đâm chí mạng
Cuộc săn đã chấm dứt
nhưng người em thứ hai bị tử thương
Đến tối, anh ta bị co giật
cả gia đình rất lo lắng
họ dùng lá thuốc để cố cầm máu và tránh nhiễm trùng
người anh cả cố dỗ em mình nhưng anh ta đã hấp hối
Những người này có não to gần bằng não của ta
và họ sẽ làm mọi điều có thể
để giữ mạng sống cho anh em
Dù cách ta tới nửa triệu năm
nhưng họ có vẻ như cư xử như chúng ta vậy
Nhưng 12 giờ sau
ta sẽ thấy điều khác biệt lớn lao giữa họ và ta
bằng chứng về điều đó chính là anh ta
Đó chính là người anh hai
Anh ta chết lúc khuya rồi bị gia đình bỏ lại đây
với ta, chả ai có thể để anh ta ngồi như vậy sau khi chết
nhưng với những người này điều đó lại rất bình thường
đó là bởi vì sau khi đã thành công trong việc chinh phục môi trường tự nhiên
họ lại bị giam cầm trong môi trường khác - suy nghĩ của chính họ
không như bạn và tôi, họ chỉ thấy thế giới xung quanh theo nghĩa đen
họ không làm được những điều ta cho là hiển nhiên
và nhìn thế giới một cách khác biệt
cụ thể với trường hợp này là thế giới sau khi chết
Ta không thể chắc là thế giới đó tồn tại hay không
nhưng ít ra thì ta cũng sử dụng khái niệm đó
Đó là lý do khiến
ta tiễn đưa người thân bằng một nghi lễ nhất định
nhưng những người này không thế. họ chỉ biết theo nghĩa đen
thế nên anh ta mới nằm đây
Không phải là anh ta bị ghét bỏ. Họ yêu anh ta
Nhưng khi anh ta chết rồi thì thế là hết
Không có bằng chứng nào cho thấy người heidelbergensis tiến thêm một bước
để nhìn thế giới giống như ta
họ còn thiếu hương liệu cuối cùng
trong công thức khiến bạn và tôi đặc biệt: trí tưởng tượng
Hôm nay ta sẽ xem những sinh vật này tìm thấy trí tưởng tượng thế nào
để trở thành chúng ta
Đó là câu truyện về chọn lọc tự nhiên lý thú nhất trong lịch sử
chất xúc tác cho quá trình đó là thời tiết
500.000 năm trước
heidelbergensis sống từ châu Âu tới châu Phi
nhưng thiên nhiên sẽ tách họ thành hai nhóm
đưa nhóm người châu Âu và châu Phi vào những thử thách cùng cực
phía bắc là thời kỳ băng hà...
phía nam là hạn hán thiêu đốt
Những người này sẽ vật lột để tồn tại trong hàng trăm ngàn năm
ta sẽ gặp lại họ khi quá trình tiến hóa để lại dấu vết rõ rệt
biến họ thành hai loài khác biệt
nhưng sau quá trình vật lộn để tồn tại
chỉ một nhóm sẽ có được món quà cuối cùng trong suy nghĩ con người
Đây là 140.000 năm trước
châu Âu của người heidelbergensis đã từ lâu không còn nữa
băng giá phủ đầy từ Scandinavia tới Tây Ban Nha
và trong suốt thời kỳ băng hà
heidelbergensis đã tiến hóa thành loài mới
người Neanderthal
Đây là những thợ săn đang trên đường về nhà
Tay trắng, dù đã tìm kiếm trong 3 ngày trời
giờ mới là đầu tháng 9
nhưng năm nay mùa đông đến sớm
Khi họ xa nhà, thời tiết xấu đã tràn tới
thung lũng nơi họ ở giờ ngập đầy tuyết
tin xấu, nhất là đối với người trưởng nhóm
Đến trưa, họ về đến nhà sự căng thẳng gia tăng
Mooskee. Mufad.-
Moofi-bee shi shi boosh.
vợ của trưởng nhóm có thể sẽ hạ sinh bất kỳ lúc nào
đứa con đầu lòng
Mooshti ee bee shi shi boosh.
mặt đất đầy tuyết, nhóm người này cần đi ngay
nhưng đi như vậy là giết bà mẹ và đứa bé
trưởng nhóm cần quyết định nên đi và gây nguy hiểm cho đứa bé chưa ra đời
hay ở lại để tất cả lâm nguy
Ratcharm bom.
Rad dunk shay shee shaw!
Be stadt all!
anh ta quyết định đưa mấy người đàn ông đi săn lần cuối
cơ hội cuối để không phải đi về phương nam
cho vợ của mình
Pleez ee gloo!
Ee gloo! Lay chershay da lon!
Chershay da lon!
Ở đây mỗi năm chỉ có vài tháng là nhiệt độ chỉ trên mức đóng băng
còn thường thì dưới âm 30 độ
không có thiết bị hiện đại ta chẳng thể sống qua đêm ở đây
vậy làm thế nào mà những người này có thể chịu được điều kiện đó?
cơ thể của họ là câu trả lời
họ thấp hơn bạn và tôi chỉ cao khoảng 1,6 mét
họ đã tiến hóa thêm một đặc điểm mới
giống như tất cả các loài động vật sống ở xứ lạnh
chi ngắn và mập giúp giữ thân nhiệt tốt hơn
Họ còn có đặc điểm thích nghi khác giúp họ tồn tại
nó có tác dụng thực sự khi họ phải cố sức
Đó là mũi. Mũi họ rộng và to hơn ta
đừng tưởng đó là để giúp họ giữ nhiệt
đó là giúp họ tản nhiệt
ở nơi đây, điều đó nghe có vẻ lạ
nhưng người Neanderthal sẽ chẳng bao giờ muốn quá nóng và đổ mồ hôi
vì như vậy sẽ bị đông cứng
không chỉ cơ thể họ khiến họ mạnh mẽ, dẻo dai đến vậy
mà thời tiết cũng làm thay đổi suy nghĩ của họ
Người Neanderthal có thể chịu được những cú sốc khủng khiếp
mà bạn và tôi chả dám nghĩ tới
Kỳ băng hà thời người Neanderthal đã khiến họ vô cùng mạnh mẽ
Chụp tia x cho thấy xương họ có nhiều vết nứt từ đầu tới chân
giống như mặt băng vậy
Đây chính là lò huấn luyện đầu tiên
nơi người ta không nghĩ mà chỉ làm
Nhưng những thợ săn này không chỉ cần sự dẻo dai
giờ họ cần may mắn
Họ giờ đã tới rìa khu vực săn bắt quen thuộc
đã đi ba ngày rồi
nhưng không tìm được gì
Trưởng nhóm đã thất bại
Mah!
Will akee!
- Zjud bosh ee ee op. - Ee ee op.
Ee bee om.
Chershay!
Đó là bầy voi ma-mút
cơ hội quá tốt
con voi ma-mút nặng trên 5 tấn là đối thủ quá lớn
nhưng những tay thợ săn đã có có dự mưu
Đầu này của thung lung
thu hẹp lại thành hẻm núi một nơi tuyệt vời để phục kích
tiếng ho đã làm họ bị lộ
Vấn đề càng khó khăn hơn khi mục tiêu giờ di chuyển nhanh
Nhưng họ lại gặp may
Còn hơn cả những gì mong đợi
con voi bị cả đàn bỏ lại
nhóm thợ săn sẽ tới hạ con mồi
Chuyến đi săn đã tốt đẹp. Giờ họ có đủ thức ăn
kể cả sau khi đứa bé ra đời
Vậy đây là đâu trong cuộc hành trình tới bạn và tôi?
Liệu người Neanderthals đã nhìn thế giới như chúng ta chưa?
Xem cách họ sống, có thể thấy họ có nhiều điều
giống chúng ta - niềm vui gặp mặt
hạnh phúc khi no ấm
và có lẽ cả việc trêu đùa khi người khác bị không may
Nhưng nếu bạn cho rằng họ đã có khướu hài hước
thì hãy thử kể truyện cười cho họ ví dụ như truyện con voi
không ngủ được và đòi bác sĩ khám cho
Truyện đấy cũng chẳng hay gì nhưng ở đây, chả ai buồn chê
vì người Neandethal không hiểu được
vì ngay từ đầu ta nói đến con voi biết nói
nhưng trong tự nhiên chả thể nào có gì biết nói
Cái ta cần để tạo ra một con voi biết nói là trí tưởng tượng
Mặc dù những người này có thể lập mưu phục kích
hay tính trước ngày sinh của đứa bé
nhưng những suy nghĩ tưởng tượng như bạn và tôi
với họ là điều không thể
Cuộc sống thời băng hà của người Neanderthal không cần tới trí tưởng tượng
Chỉ cần mạnh mẽ, dẻo dai là đủ rồi
Thế còn nhóm người kia có vai trò gì trong hành trình ta đi?
Điều gì đã xảy ra với nhóm người heidelbergensis ở phía nam?
Châu Phi, hàng ngàn năm khô hạn
đã biến nhiều vùng đất mênh mông trên lục địa này thành hoang mạc
... những người heidelbergensis cao, mạnh mẽ sống ở đây
Những người này có cơ thể giống ta
cao hơn và mảnh hơn người Neanderthals
hình dáng phù hợp để chống lại cái nóng
da họ cũng sẫm hơn để an toàn hơn dưới ánh nắng
Nhưng khi người Neanderthals sống dễ trong thế giới khó khăn
thì những người này lại không được thế
Không giống như ở nơi băng hà việc dẻo dai, suy nghĩ đơn giản
chẳng thể giúp chống lại hạn hán thiêu đốt
Trong điều kiện thế này họ chỉ có thể làm một việc....
.... là chết
Đó chính là số phận đang chờ đón gia đình này
Họ đã phải dạt tới rìa của thế giới họ sống
không còn chỗ nào để chạy nữa rồi
Họ là một trong những nhóm cuối cùng của loài
Đây là 140.000 năm trước
những người này đang đứng bên bờ tuyệt chủng
Nhưng có điều gì đó khác lạ đang xảy ra đối với nhóm người sắp diệt vong này
Khi một loài sắp bị tuyệt chủng
thì đó là lúc chỉ có những cá nhân sáng tạo nhất, tương thích nhất
mới có cơ hội sống sót
Khi số lượng giảm sút, thì khả năng thích nghi của dân số lại cao
Nếu quá trình tiến hóa là một quá trình lựa chọn tự nhiên
thì đây là một quá trình lựa chọn kỹ càng, chi tiết nhất
Nơi đây, châu Phi, quá trình lựa chọn tự nhiên khắc nghiệt đó
khiến chỉ một nhóm người đặc biệt còn sống sót
Họ là những người đã phát triển một khẳ năng đặc biệt
một khả năng đã giúp họ trở thành chúng ta
Cái vật lạ lùng mà họ chôn sẽ tiết lộ bí mật đó
Đã có điều khác lạ trong suy nghĩ của nhóm nhỏ người sống sót
khiến họ hoàn toàn khác so với bất kỳ sinh vật nào khác
Khác thế nào thì ta hãy cùng xem
Cái vật xinh xắn này là trứng đà điểu...
trước đây trong đó có lòng trứng thì nay là nước
Điều này rất quan trọng
vì nó thể hiện mắt xích còn thiếu trong câu truyện về con người
đó là khả năng nhìn trước sự việc so với ở đây, lúc này
đó là cái ta gọi là trí tưởng tượng
Để chôn cái này, bạn cần trí trưởng tượng để thấy rằng
quả trứng đó có thể dùng để đựng nước
và đoán trước được việc một ngày kia bạn có thể sẽ quay lại lối này
và cần uống nước
Trí tưởng tượng chính là bảo hiểm cho những khó khăn tương lai
Có nó, nhóm nhỏ người ở châu Phí có thể bám trụ
cho tới một ngày nào đó, như vẫn vậy, thời tiết lại thay đổi
Khoảng 110.000 năm trước
Vùng băng hà dần thu hẹp, nước trở về với châu Phi
Vào lúc này, chỉ còn một số ít người còn sống sót
cũng giống như loài vượn orang-utan hiện nay
nhưng nghiên cứu gen cho ta thấy
rằng tất cả chúng ta đều là hậu duệ của nhóm người này
Ta hãy đi tới chặng cuối cùng trong chuyến đi: 30.000 năm trước
để xem phần cuối cùng của câu truyện về loài người
Thoát khỏi họa tuyệt chủng
trí tưởng tượng của tổ tiên đã bay cao
họ tạo ra những ngôn ngữ phức tạp
để chia sẻ sáng kiến
rồi họ tản rộng ra khắp địa cầu
Đi đến đâu, họ đều để lại những dấu hiệu về thế giới phức tạp
như người này đang làm
ai biết được những hình ảnh này có ý nghĩa gì với anh ta? Chỉ đoán thôi.
Đó là thế giới trong đầu anh ta...
được biến thành hiện thực
Dù sao thì nó ý nghĩa gì cũng không quan trọng
Mà thực tế là họ đã ở đây
và ai đó đã vẽ những cái này
những cái chỉ thấy được trong suy nghĩ
là bằng chứng cho thấy những người này rất khác biệt
so với những sinh vật khác trong lịch sử sự sống
Họ không đơn thuần là sống trong hang động
mà là trong thế giới tưởng tượng mà họ tạo ra
Kể từ khi bắt đầu câu chuyện tổ tiên ta, như các loài khác
đều chỉ sống bó buộc trong không gian quanh họ
nhưng giờ đây, sau 7 triệu năm tiến hóa
những người này, chúng ta, đã thoát được quy luật sự sống
Và tất nhiên, lại từ châu Âu, ta phát triển khắp nơi
và gặp lại những nhóm người khác
trước kia cũng là người hang động - người Neanderthal
Chỉ với kỹ năng và sự dẻo dai có được
Neanderthal không phải là đối thủ của những người giàu tưởng tượng
Loài này đã từng là loài thành công nhất trong lịch sử loài người
nhưng dần dần, họ bị gạt sang lề
trong quá trình tiến hóa, không phải chỉ thất bại mới bị tuyệt chủng
thường là ít thành công hơn là đủ rồi
30.000 năm trước
chẳng mấy chốc sẽ chỉ còn một loài vượn đi hai chân duy nhất
còn lại trên hành tinh này
Đây đã là điểm kết thúc trong câu chuyện của ta
vì nếu tôi mang bé gái này về nhà
nuôi như con mình
thì bé sẽ phát triển về thể xác và tâm hồn chẳng khác gì con tôi
Mặc dù tới lúc này, con người chưa chế ra được bánh xe
biết viết hay lên được mặt trăng
Nhưng giờ chỉ còn là vấn đề thời gian mà thôi
NQK (hdvnbits.org)